
Barberton: Laha matimu ya nsuku ma hlanganaka ni maribye ya khale ya misava
Barberton, eMpumalanga, a hi doroba ro tala ntsena hi matimu lama hlayisiweke emuzeyamu.
Matimu ya rona ma ha hanya etindleleni, etintshaveni ni le migodini ya khale.
Namuntlha, vaendzi va kuma “nsuku” wa muxaka wun’wana eka doroba leri.
Va kuma ndzhaka ya gold-rush, ntumbuluko ni tintshava ta Barberton Makhonjwa.
Laha ku kumeka rin’wana ra maribye ya khale swinene lama tiviwaka hi vanhu.
Xitori xa Barberton xi sungurile hi 1874, loko Tom McLachlan a kuma nsuku wa alluvial.
Hi 1884, Henry Barber na muzala wakwe Fred va kume ti-reef leti a ti ri ni nsuku.
Hi July lembe rero, doroba ri thyiwile vito ra Barberton.
Ku kumiwa ka nsuku ku hundzule ndhawu leyi hi xihatla.
Ku sungule ku va ni tihotela, mavhengele, maphepha-hungu ni swiyenge swa timali.
Hi 1887, ku pfuriwile ndhawu yo cincisa nsuku leyi a yi vitaniwa gold exchange.
Hi 1893, xitimela xi fike eBarberton, xi tlhela xi tlakusa nhluvuko wa doroba.
Migodi yo fana na Sheba Mine yi ye mahlweni yi tirha ku ringana dzana ra malembe.
Bray’s Golden Quarry yi tlhela yi nyika vaendzi ntsheketo wa matimu ya migodi ya nsuku.
Vaendzi va nga kuma vakongomisi kumbe va ringeta gold-panning leswaku va dyondza hi ndzhaka leyi.
Kambe Barberton a yi hlamarisi hi matimu ntsena.
Barberton Makhonjwa Mountains yi na maribye ya volcanic ni sedimentary ya 3.6 ku ya eka 3.25 wa tibiliyoni ta malembe.
Hi 2018, ndhawu leyi ya 113,137 hectares yi tsarisiwile tani hi UNESCO World Heritage Site.
Yi na geosites leti hlamuselaka volcanism, ku ba ka ti-meteorite ni ku tumbuluxiwa ka tikontinente.
Ndlela yo yi vona kahle i Barberton Makhonjwa Geotrail, leyi leheke kwalomu ka 37km.
Vaendzi va nga tlhela va endzela Barberton Museum, Belhaven House Museum na Heritage Walk.
Barberton i ndhawu leyi hlanganisaka gold-rush, matimu ni ntumbuluko hi ndlela yo hlawuleka.
